Er komt een moment waarop een huis niet meer bij je past. Dat sluipt er langzaam in, of het gebeurt van de ene op de andere dag, maar op een gegeven moment merk je het: de kamers kloppen niet meer met hoe je leeft. Te klein geworden, of juist veel te groot en te leeg. Voor wie een koophuis heeft, is de oplossing in theorie simpel: verkopen en iets anders kopen. Maar voor huurders ligt dat een stuk lastiger.
Dat komt door de manier waarop huurwoningen in Nederland worden verdeeld: vrijwel altijd op wachttijd. Wie het langst ingeschreven staat, is als eerste aan de beurt. In veel steden en dorpen betekent dat acht, tien, soms vijftien jaar wachten op een sociale huurwoning. En wie zo’n woning eenmaal heeft, verspeelt die opgebouwde tijd op het moment dat hij een andere accepteert. Verhuizen kost je dus je plek in de rij.
Dat verklaart een merkwaardig verschijnsel: overal wonen mensen in een huis dat niet meer klopt met hun leven, zonder dat ze eruit komen. Het gezin met twee tieners in een bovenwoning met één slaapkamer te weinig. De weduwe van 74 die de trap naar haar slaapkamer alleen nog op handen en voeten neemt. Ze willen allebei verhuizen. Ze doen het geen van beiden, omdat de wachtlijst opnieuw beginnen te veel voelt.
Voor die situatie bestaat een oplossing die veel huurders niet op het netvlies hebben: woningruil.
Niet zoeken naar een woning, maar naar een ruilpartner
Het idee is simpel. Je zoekt geen huis dat toevallig vrijkomt, maar een andere huurder die jouw woning wil, terwijl jij de zijne wilt. Jullie wisselen, allebei met een nieuw huurcontract op eigen naam. De wachtlijst komt er niet aan te pas.
Neem de weduwe met de trap en het gezin met de tieners. Zij woont in een ruime eengezinswoning die haar te groot is geworden; zij wonen in een appartement waar ze uit gegroeid zijn. Wisselen ze van adres, dan zit zij ineens gelijkvloers en hebben de kinderen elk een eigen kamer. Er is geen woning bijgebouwd. Er is niets gesloopt. Twee huishoudens zitten alleen op de goede plek in plaats van de verkeerde.
Woningruil bestaat trouwens al zo lang als er sociale huur is. Vroeger ging het via een kaartje bij de supermarkt of een advertentie in de krant, en moest je maar net iemand kennen die het spiegelbeeld van jouw wens had. Dat toeval is er grotendeels uit. Tegenwoordig kun je op Sociale Woningruil je eigen woning tonen en zien wie er landelijk op zoek is naar precies zoiets, zonder dat je nog afhankelijk bent van wie je toevallig kent.
Soms is dat een rechttoe rechtaan ruil tussen twee partijen. Maar het gebeurt ook dat er een ketting ontstaat: jij wilt de woning van A, A wil die van B, en B wil de jouwe. Zo’n driehoeksruil is ingewikkelder om rond te krijgen, want alle drie de verhuurders moeten akkoord zijn en iedereen verhuist ongeveer tegelijk, maar het komt voor. Het laat zien hoe ver je met ruilen kunt komen zodra je niet meer afhankelijk bent van wat er toevallig op de wachtlijst verschijnt.
De momenten waarop een huis ineens niet meer past
Woonwensen verschuiven zelden geleidelijk. Ze kantelen op één moment. Er wordt een kind geboren en de werkkamer moet een babykamer worden. Een relatie strandt en de gedeelde woning wordt te duur voor één inkomen. De jongste vertrekt naar een studentenkamer en plots staan er drie slaapkamers leeg. De knieën worden minder en die charmante split-level met zijn halve trappetjes verandert in een hindernisbaan.
Op precies zulke momenten loont het om aan ruilen te denken. Want tegenover jouw wens staat vaak iemand met exact de omgekeerde. Jij wilt af van de grote tuin die je niet meer bijhoudt; een starter met een hond droomt er juist van. Jij wilt weg uit het drukke centrum; iemand in een buitenwijk wil er dolgraag middenin zitten. Die twee mensen vinden elkaar nooit op de reguliere wachtlijst, want daar reageren ze op verschillende woningen. Op een ruilsite staan ze zwart op wit tegenover elkaar.
Je hoeft je buurt niet op te geven
Er is een reden om te ruilen die niets met de woning zelf te maken heeft. Een ander huis willen betekent lang niet altijd een andere omgeving willen. De school om de hoek, de huisarts die je kent, de buurvrouw die een sleutel heeft, het hardlooprondje dat je blindelings loopt: dat alles zit vastgeklonken aan waar je woont.
Bij woningruil bepaal je zelf waar je zoekt. Wil je binnen dezelfde wijk blijven, dan zoek je binnen dezelfde wijk. Zo ruil je een woning die niet meer werkt voor een die wel werkt, terwijl alles wat je aan de buurt bindt overeind blijft. En trekt het je juist naar een heel andere hoek van het land, dichter bij familie of een nieuwe baan, dan filter je daar simpelweg op. Op SocialeWoningruil.nl staan huurders uit alle provincies, dus het zoekgebied houdt niet op bij de gemeentegrens.
Wat er komt kijken bij de overstap
Een ruil is geen onderonsje tussen twee huurders; de verhuurders moeten meebeslissen. Beide corporaties beoordelen of de nieuwe bewoner bij de woning past qua inkomen en gezinsgrootte, en of er geen huurschuld openstaat. Vaak geldt dat je minstens een jaar in je huidige woning gewoond moet hebben. Voldoe je aan de voorwaarden, dan is er zelden een probleem; doorstroming is ook in het belang van de corporatie, want zo komen woningen bij de juiste mensen terecht.
Twee dingen wil je van tevoren weten. Ten eerste: je neemt de woning over zoals hij is, met de kras op de vloer en de gedateerde badkamer incluis. Ga dus grondig kijken, en liever twee keer dan één keer. Ten tweede, en dit verrast mensen het vaakst: je oude huur gaat niet mee. Je stapt in het huurcontract dat bij je nieuwe woning hoort, en dat bedrag kan hoger of lager liggen dan je gewend was. Vraag het na voordat je iets tekent. Een grotere woning voor een lagere huur bestaat, maar andersom net zo goed.
Zelf aan zet
Het verschil met de wachtlijst zit hem uiteindelijk in wie de touwtjes in handen heeft. Op de wachtlijst wacht je af tot een systeem jou aan de beurt laat komen, jaar na jaar. Bij een ruil ga je zelf op zoek naar de huurder die op jouw huis zit te wachten, terwijl jij op het zijne wacht. Je begint met je eigen woning online te zetten en rond te kijken wat er in de omgeving van je voorkeur wordt aangeboden.
Twee mensen die allebei vastzitten, kunnen elkaar op die manier in één keer losmaken. Ze moeten elkaar alleen even vinden.
